Đức TGM Giuse Nguyễn Năng: "Đức Thánh Cha và các vị trong giáo triều biết khá rõ về tình hình Dân Chúa tại Việt Nam"

+ CGvDT: Chúng con xin Đức Tổng khái quát vắn tắt về chuyến Ad limina của HĐGMVN vừa qua? Theo Đức Tổng, đâu là những kết quả đáng chú ý trước mắt, và đâu là những gợi ý để Giáo hội Công giáo tại Việt Nam có những định hướng mục vụ lâu dài sau chuyến đi này?

* ĐTGM Giuse Nguyễn Năng: Việc Hội đồng Giám mục hành hương viếng mộ hai thánh Tông đồ Phêrô và Phaolô (Ad limina Apostolorum) không phải chỉ là chu toàn quy định của giáo luật như một thủ tục pháp lý, nhưng trước hết, đó là hành vi của đức tin và sự hiệp thông. Các Đức Giám mục đến Rome chính là biểu lộ sự hiệp thông hữu hình với Đức Thánh Cha, và qua Đức Thánh Cha, với Hội Thánh phổ quát. Chúng tôi thực sự xúc động khi đứng trước mộ thánh Phêrô và thánh Phaolô, vì đức tin của Hội Thánh hôm nay cũng chính là đức tin của các thánh Tông đồ cách đây 2.000 năm. Các Tông đồ đã sống và đã chết để làm chứng cho lòng tin vào Chúa Giêsu Kitô, Hội Thánh hôm nay cũng đang hiệp thông trong cùng một đức tin tông truyền ấy. 

Khi gặp Đức Thánh Cha và các Bộ trong giáo triều, chúng tôi có dịp trình bày về tình hình của Hội Thánh tại Việt Nam, cũng như lắng nghe những hướng dẫn mục vụ cho Dân Chúa. Theo tôi, có mấy định hướng lớn quan trọng:

- Tông huấn Niềm vui Tin Mừng của Đức Thánh Cha Phanxicô vẫn phải là kim chỉ nam cho Hội Thánh hôm nay. Bộ Giáo lý Đức tin yêu cầu canh tân toàn bộ việc dạy giáo lý, như văn kiện “Hướng dẫn dạy giáo lý” của Hội đồng Tòa Thánh Cổ vũ Tân Phúc Âm hóa năm 2020. Dạy giáo lý không phải chỉ là thông truyền kiến thức lý thuyết, nhưng trước hết là loan báo tin vui: Chúa Giêsu là Đấng Cứu Thế đã chịu chết và sống lại vì chúng ta. Đó là lời rao giảng đầu tiên (kerygma) từ thời các Tông đồ.

- Chủ đề Hội Thánh hiệp hành đương nhiên đã được nhắc tới nhiều lần. Thượng Hội đồng Giám mục thế giới lần thứ 16 đã kết thúc giai đoạn hội nghị, nay chuyển sang giai đoạn thực hiện như đã trình bày trong “Tài liệu chung kết”. Cần tái khám phá ân sủng của bí tích Rửa tội và Thêm sức để đổi mới các tương quan trong Hội Thánh. Nếu không thực tập hiệp hành qua việc lắng nghe nhau, cùng nhau phân định và cùng nhau quyết định, sự hiệp thông trong Hội Thánh có nguy cơ chỉ dừng lại ở bề ngoài. Nhờ hiệp hành, Hội Thánh sẽ đạt tới hiệp thông ở chiều sâu.

- Bộ Phát triển con người toàn diện lưu ý các giám mục cần quan tâm hướng dẫn Dân Chúa sống đức tin trong giai đoạn mới. Xã hội đang thay đổi, đời sống vật chất phát triển hơn, tôn giáo cũng được nhiều tự do hoạt động hơn, khi đó các cộng đoàn dễ bị cám dỗ đầu tư cho việc xây dựng cơ sở vật chất hoặc cho các sinh hoạt mang tính xã hội, bù lại thời kỳ gặp nhiều khó khăn, bị cấm đoán hay hạn chế, chứ không quan tâm đào tạo sống đạo có chiều sâu. Hậu quả là sẽ có nhiều người xa rời đức tin như đã xảy ra tại một số nơi. Nhiều người sẽ thay đổi từ tâm thế bị bách hại sang não trạng dửng dưng tôn giáo.

- Truyền thông xã hội là chủ đề quan trọng mang tính thời sự, nhưng do vấn đề quá lớn nên không thể thảo luận chi tiết. Trong thời gian sắp tới, được biết Đức Thánh Cha sẽ công bố một thông điệp về lãnh vực này. Người làm truyền thông luôn phải ý thức mình có sứ mạng rao giảng Tin Mừng, loan truyền sự thật và tình yêu, chứ không tìm kiếm sự nổi danh hay lợi lộc cho cá nhân mình. Bản thân mình phải nhỏ lại để Đức Kitô được lớn lên (x. Ga 3, 30).

Các Đức Giám mục Việt Nam yết kiến Đức Thánh Cha

+ Sau chuyến đi, trả lời phỏng vấn truyền thông, Đức Tổng có nói đến điều ấn tượng nhất là tinh thần GẶP GỠ huynh đệ: gặp gỡ với Đức Giáo Hoàng, với Đức Hồng y Quốc Vụ Khanh, với các bộ…, trong không khí gia đình, anh em, bằng hữu... Đức Tổng có dự định sẽ lan tỏa mạnh mẽ tinh thần này trong toàn thể cộng đoàn Dân Chúa ở Việt Nam, cụ thể giữa các giám mục, giữa giám mục với linh mục, linh mục với linh mục, linh mục với giáo dân, giáo dân với giáo dân…; và cả trong tương quan với các tôn giáo bạn, với chính quyền?

- Đôi khi người ta nghĩ giáo triều như một cơ quan hành chánh, hằng ngày làm việc với các hồ sơ, các con số, các vấn đề phức tạp, nên con người cũng sẽ lạnh lùng khô khan. Nhưng thực ra, chúng tôi rất ấn tượng khi được đón tiếp với sự niềm nở ân cần. Nhiều hồng y nói rằng “chúng tôi ở đây là vì các Hội Thánh địa phương, chúng tôi là người phục vụ anh em”. Những nụ cười, những cái bắt tay thân tình niềm nở… đã để lại nơi các giám mục những tình cảm tốt đẹp. Khi phát biểu, chúng tôi phải tự giới thiệu về mình và giáo phận của mình, và các hồng y luôn nhìn vào bản đồ Việt Nam để có thể hình dung cụ thể về bối cảnh của các cộng đoàn. Tôi nhớ lại lời của thánh Phaolô: “Trước kia anh em là những người ở xa, nhưng nay, trong Đức Kitô Giêsu, nhờ máu Đức Kitô đổ ra, anh em đã trở nên những người ở gần. Thật vậy, chính Người là bình an của chúng ta: Người đã liên kết đôi bên, dân Do Thái và dân ngoại, thành một; Người đã hy sinh thân mình để phá đổ bức tường ngăn cách là sự thù ghét” (Ep 2, 12-14).

Hội Thánh là một gia đình, mọi người dù xa lạ đến đâu cũng đã trở thành anh chị em, hơn nữa, là thân thể mầu nhiệm, trong đó mọi người là chi thể của nhau, nhưng rất nhiều khi chúng ta lại coi Hội Thánh như một cơ chế hành chánh, một tổ chức xã hội. Chúng ta đã quá chú trọng đến cơ chế, kỷ luật, để đối xử lạnh lùng vô cảm với nhau, và có nguy cơ quên cả tình người và làm mất nét đẹp tuyệt vời của Hội Thánh, thậm chí quên cả một nụ cười thân thiện. Tôi thường nhắc các linh mục, tu sĩ, giáo dân mỗi khi có dịp: “Hãy biết nở nụ cười với nhau”. Ước gì các tương quan trong Hội Thánh được thắm thiết tình người và tình yêu, để từ đó lan tỏa và đổi mới các tương quan với tất cả mọi người. Đó chẳng phải là thực thi sứ mạng của Hội Thánh sao? Trong bối cảnh xã hội có những người “hành là chính”, đối xử dửng dưng vô cảm với nhau, các mục tử cũng như các hội đồng mục vụ, các đoàn thể, mọi Kitô hữu, cần làm chứng cho một tình yêu cao đẹp, thân thiện, vô vị lợi; biết quan tâm chăm sóc nhau, để từ đó cảm hóa mọi tương quan trong cuộc sống như men biến đổi từ bên trong, ngay cả đối với những người mình không có thiện cảm.

Ban thường vụ HĐGM - thay mặt Giáo hội Công giáo tại VN - kính tặng Đức Thánh Cha Lêô XIV tượng Đức Mẹ La Vang

+ Trong một số chia sẻ từ các đấng bậc và các bộ ở Vatican, dường như luôn có sự lưu ý với Giáo hội tại Việt Nam là dù chúng ta đang có ơn gọi dồi dào, nhưng cũng cần quan tâm nhiều đến việc đào tạo các tu sĩ, nhất là các linh mục, để làm sao các môn đệ này không mất đi căn tính cơ bản là truyền giáo, khiêm nhường và sống khó nghèo, gần người nghèo…; bên cạnh đó, với việc chúng ta hiện vẫn còn đông giáo dân đến nhà thờ, các lưu ý về phụng tự cũng nhắc là đừng xa rời nguyên tắc phụng vụ, đừng để giáo dân đến giáo đường bởi các hình thức thu hút kiểu thế tục, mà phải hướng dẫn để tình yêu Chúa và lòng đạo đức thực thụ thôi thúc họ tìm đến Chúa. HĐGMVN sẽ thực hiện những định hướng và lưu ý đó trong thời gian tới như thế nào?

- Trong các cuộc gặp gỡ, Đức Thánh Cha và nhiều bộ đã khen Hội Thánh Việt Nam có phong phú ơn gọi linh mục và tu sĩ, giáo dân tham dự thánh lễ đông. Nhờ nhiều người đã đến thăm và chứng kiến sinh hoạt của các cộng đoàn tại Việt Nam, nên dù ở xa, Đức Thánh Cha và các vị trong giáo triều biết khá rõ về tình hình Dân Chúa. Các ngài nhấn mạnh rất nhiều đến việc thường huấn cho mọi thành phần Dân Chúa, để đời sống thấm nhuần Tin Mừng cách sâu xa. 

Các linh mục và tu sĩ cần chú trọng đến đời sống nội tâm, khiết tịnh và tinh thần khó nghèo. Chương trình đào tạo cần được định hướng giúp các ứng viên thanh luyện động lực ơn gọi, thấm nhuần tinh thần truyền giáo, trung thành với Chúa và Hội Thánh, sống trọn vẹn đức ái của một mục tử. Bộ Giáo sĩ lưu ý đến tầm quan trọng của việc đào tạo các nhà đào tạo và việc đồng hành thật sát với các ứng viên ngay từ giai đoạn đầu.

Đối với giáo dân, cần đào tạo giúp người tín hữu học hỏi và cầu nguyện với Lời Chúa, học hỏi về phụng vụ để tham dự các bí tích với đức tin sâu xa và lòng mến đích thực. Có một hồng y hỏi: “Có phải giáo dân Việt Nam thích các phong trào canh tân đặc sủng không?”. Các giám mục nói chỉ một số ít, nhưng chúng tôi hiểu có lẽ ngài muốn nói tới những người sống đạo theo cảm tính, theo sở thích chủ quan, dễ tin vào các hiện tượng lạ… Cần giúp họ đào sâu giáo lý và luôn trung thành với giáo huấn của Hội Thánh.

Đến thăm và làm việc tại Phủ Quốc Vụ Khanh

+ Đức Tổng cũng có đề cập đến những lưu ý của giáo triều về việc đối thoại kiên nhẫn và ôn hòa. Xin Đức Tổng chia sẻ thêm về vấn đề này?

- Đúng vậy, trong cuộc gặp gỡ tại văn phòng Quốc Vụ Khanh, khi nói đến phẩm chất của người Công giáo tại Việt Nam phải là một công dân tốt và là một Kitô hữu tốt, Đức Hồng y Parolin diễn giải thêm: Là công dân tốt không có nghĩa là thụ động hay dửng dưng trước thực tế của xã hội. Hội Thánh có sứ mạng ngôn sứ, nên phải can đảm lên tiếng bảo vệ sự thật và công lý, nhất là sự thật về phẩm giá và tự do của con người, bênh vực những người nghèo khổ hèn kém trong xã hội. Tuy nhiên, khi thi hành sứ mạng ngôn sứ, Hội Thánh cần theo đường lối của Tin Mừng là đối thoại trong sự tôn trọng lẫn nhau, kiên nhẫn và ôn hòa. Hội Thánh không thể đấu tranh theo kiểu trần thế hay của các tổ chức xã hội. Bất cứ lúc nào Hội Thánh cũng phải làm chứng cho Tin Mừng, và theo kiểu của Tin Mừng.

Các vị mục tử tại Rome

+ Thưa Đức Tổng, chắc hẳn HĐGMVN cũng đã có lời mời Đức Giáo Hoàng sang thăm Việt Nam? 

- Trong tư cách là Chủ tịch Hội đồng Giám mục, tôi đã tha thiết mời Đức Thánh Cha sang thăm Việt Nam. Cuộc viếng thăm của Đức Thánh Cha sẽ là nguồn khích lệ lớn lao cho Dân Chúa trong đời sống đức tin và tạo nên dấu mốc lịch sử trong sự phát triển của dân tộc Việt Nam. Đức Thánh Cha đã khẳng định cá nhân ngài rất mong muốn, nhưng điều đó còn tùy thuộc các thủ tục ngoại giao giữa Việt Nam và Vatican.

Hội nghị thường niên Hội đồng Giám mục Việt Nam kỳ I/2026

+ Vấn đề nâng cấp quan hệ ngoại giao Việt Nam - Vatican lên cấp Sứ thần có lẽ cũng được các cơ quan chức năng của Tòa Thánh đề cập với HĐGMVN trong chuyến đi này?

- Ngoài vai trò là Mục tử của Hội Thánh hoàn vũ, Đức Giáo Hoàng còn là người đứng đầu quốc gia Vatican. Ngài sang Việt Nam không chỉ để gặp gỡ Dân Chúa và cử hành các thánh lễ, mà còn ao ước hai quốc gia thiết lập ngoại giao chính thức, để Hội Thánh có thể góp phần phục vụ dân tộc Việt Nam cách hữu hiệu hơn. Hiện nay, hầu hết các quốc gia trên thế giới đã có quan hệ ngoại giao với Vatican. Đức Hồng y Quốc Vụ Khanh Pietro Parolin cho rằng việc thiết lập quan hệ ngoại giao nên được tiến hành trước khi Đức Giáo Hoàng thăm Việt Nam, hoặc ít ra là tiến hành song song với nhau.

+ Chúng con hết lòng cảm ơn Đức Tổng về cuộc phỏng vấn này.

MIÊN KHANG thực hiện
(Ảnh trong bài: Vatican News và Truyền thông HĐGMVN).