Hồn lành, hồn dữ

Hồn lành, hồn dữ
 

Trong tháng cầu cho các tín hữu đã qua đời, Giáo hội mời gọi tín hữu hướng về các linh hồn để cầu nguyện cho họ sớm hưởng trọn vẹn hạnh phúc trong Chúa. Tuy nhiên, khi nói đến hồn người chết, nhiều tín hữu Công giáo vẫn còn có những quan niệm sai lạc cần sửa đổi để biến hoạt động trong tháng này thật sự hiệu quả.

Ma quỷ trong văn hóa dân gian

Người Việt Nam, với nền văn hóa phong phú và tôn giáo sâu đậm, nghe biết rất nhiều truyện về các hồn người, về mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên, với thần linh, với những thế lực huyền bí không thể lý giải bằng lý trí.

Các sách văn học, như Lĩnh Nam Chích Quái từ cuối thế kỷ XV đời hậu Trần cho đến cuốn sách mới nhất là U Minh Truyền Kỳ của nhà văn Nguyễn Thị Diệp Mai do Nhà Xuất bản Kim Đồng phát hành vào năm 2025 cho các cháu thiếu nhi, đều nói đến chuyện ma quỷ. Các phim truyện Việt Nam cũng có các phim ma như Năm mười, Tết ở làng địa ngục, Quỷ cẩu, Vong nhi, Ma da, Dưới đáy hồ, Đèn âm hồn, Đoạt hồn, Linh miêu… Tìm trong từ điển ta cũng thấy đủ loại hồn người biến thành ma sau khi chết như ma xó, ma trành, ma da, ma men, ma lai, ma Hời, ma đói, ma thần vòng…

Theo quan niệm dân gian, ma là hồn người chết xuất hiện ở thế giới người sống, còn quỷ là con vật tưởng tượng ở dưới âm phủ, hình thù quái dị, dữ tợn, hay hiện lên quấy nhiễu và làm hại người. Theo giáo lý Hội Thánh Công giáo, ta nên phân biệt ma là hồn của người chết, còn quỷ là các thiên thần sa ngã. Các hồn sẽ tùy thuộc vào đời sống tốt đẹp hay xấu xa mà được lên thiên đàng hay xuống hỏa ngục, như bài đồng dao trong trò chơi “thiên đàng, địa ngục”:
Thiên đàng địa ngục hai bên

Ai khôn thì lại, ai dại thì sa

Đêm nằm nhớ Chúa, nhớ Cha

Đọc kinh cầu nguyện, kẻo sa linh hồn

Linh hồn phải giữ linh hồn

Đến khi gần chết được lên thiên đàng.

 Vài lầm tưởng nên tránh

Trước hết, nhiều Kitô hữu vẫn lầm tưởng thiên đàng, luyện ngục và hỏa ngục là những nơi chốn cố định, rõ rệt, nhưng đúng ra chỉ là các tình trạng sống của con người sau khi chết (x. Giáo lý Hội Thánh Công giáo, số 1023-1037;  Công đồng Vatican II Hiến chế Lumen Gentium ở số 3, 5, 35-36, 44, 46 và Hiến chế Gaudium et spes ở số 39, 45). Thiên Chúa không tạo nên các tòa nhà lớn với tường cao, hàng rào điện, có camera theo dõi như các trại giam để đưa hồn lành, hồn dữ vào đó mà không thể thoát ra ngoài. Trong dụ ngôn Tin Mừng “Ông nhà giàu và Lazarô”, dù ở hai tình trạng khác biệt, họ vẫn trông thấy nhau, nói chuyện với nhau, nhưng có một vực thẳm vô hình ngăn cách đôi bên. Ông ta còn xin Abraham gởi Lazarô về trần thế để nhắc bảo anh em mình thay đổi đời sống cho khỏi sa vào chốn cực hình như ông (x. Lc 16,19-31).

Nhiều người ít tưởng nhớ đến các người thân đã chết từ lâu và không ngờ họ đang ở sát bên mình, luôn chuyển cầu cho mình trước nhan Chúa. Bởi vì sau khi chết, thân xác gồm các yếu tố vật chất hòa nhập lại vào vũ trụ chờ ngày sống lại, người ta chỉ còn linh hồn, nên không bị giới hạn bởi vật chất, không gian và thời gian. Tất cả cùng sum họp, có thể tiếp xúc với nhau, dù sống vào bất cứ thời đại nào và ở bất cứ nơi đâu. Điều này đáng lý phải giúp ta sống trong niềm vui, tin tưởng và hy vọng, xứng đáng với người đã khuất, nhưng ta lại buồn bã, nhớ thương, tưởng xa cách họ mãi mãi.

Chúng ta có thói quen nghĩ rằng thiên đàng là nơi hạnh phúc vô cùng, tràn đầy ánh sáng, dành riêng cho Chúa, các thiên thần và các hồn lành thánh. Hỏa ngục là nơi đầy lửa bỏng, tiếng la hét, khổ hình dành cho quỷ dữ và tà ma. Luyện ngục “là chốn luyện hình u tối, vẳng tiếng bao linh hồn khóc than”. Vậy là đã quên rằng Chúa ở khắp mọi nơi với tất cả lòng từ bi, tình yêu và quyền năng, nên hồn lành, hồn dữ đều thấy Ngài như nhau. Chẳng lẽ Thiên Chúa lại ác độc đến độ tra tấn con cái mình muôn đời hay sao? Tình trạng thiên đường, luyện ngục hay hỏa ngục không phải do Chúa tạo ra, nhưng do chính con người dựng nên cho mình, khi mở ra hay đóng kín lòng mình với Chúa là nguồn mọi hạnh phúc vô biên.

Luyện ngục là tình trạng sống của những người, ngay sau khi chết, được nhìn thấy Chúa tốt đẹp, trong sáng vô cùng và soi mình vào Chúa như vào tấm gương trong. Dưới ánh sáng của Chúa, họ nhận ra ngay được những vết đen bẩn bám vào hồn mình do những hành động tiêu cực, tội lỗi họ phạm trong cuộc đời trần thế. Đó là cách Chúa phán xét, chứ không phải Ngài sai các thiên thần ghi từng điều lành, điều xấu trong cuốn sổ hằng sống nào đó như ta lầm tưởng. Họ đau khổ vì chưa thể hòa nhập trọn vẹn với Chúa, nhưng vẫn hy vọng sẽ thanh luyện mình dần dần, nhờ lời cầu nguyện, hy sinh, bác ái, nhất là thánh lễ của Giáo hội và người thân, để cuối cùng đạt được tình trạng thiên đường.

Hỏa ngục là tình trạng của những người, cho đến phút cuối đời, dù với bao ân huệ Chúa ban, tiếng lương tâm nhắc nhở, người thân khuyên bảo, Giáo hội cầu nguyện, họ vẫn cương quyết cắt đứt mối dây liên lạc với Chúa. Nên khi vừa vượt qua cái chết, họ thấy ngay Chúa tốt đẹp, nhân từ, hoàn hảo vô cùng. Vì thế họ tiếc xót, tự dằn vặt chính mình, đau khổ và tuyệt vọng vì đã cắt đứt với nguồn tình yêu, sự sống và chân thiện mỹ. Nỗi đau khổ này chính là ngọn lửa thiêng liêng thiêu đốt họ muôn đời, chứ không phải Chúa ném họ xuống biển lửa, ở chung với quỷ dữ, như ta vẫn thấy được mô tả trong sách, hay qua hình ảnh về các tầng địa ngục của các tôn giáo khác.

Cuối cùng, cũng nên lưu ý đến hiện tượng ma ám, quỷ nhập mà một số người nghĩ mình đang gặp phải. Nhiều người kể rằng mình đã nhìn thấy các bóng mờ, bị bóng đè ban đêm, bị người khác bỏ bùa, thư ếm khiến làm ăn thất bại. Họ còn nghe thấy tiếng quỷ dữ, tà ma thúc giục làm điều ác, bị quấy rối tình dục… Chúng tôi đã tiếp xúc với rất nhiều bệnh nhân loại này và thấy rằng hầu hết họ đều có những triệu chứng thể lý như nhịp tim quá nhanh, dung tích thở quá thấp… Hậu quả là các dữ liệu mà họ lưu trữ trong bộ nhớ qua các phim ảnh, sách báo, câu chuyện trước đây bị xáo trộn, gây nên hiện tượng ảo giác, ảo thanh, ảo ảnh, các triệu chứng rối loạn tâm thần như trầm cảm, phân liệt, hoang tưởng… Họ chỉ cần điều chỉnh nhịp tim, tăng cường khí thở, xoa bóp cho máu lưu thông, là những hiện tượng đó không còn nữa. Họ không nên tin những “trò ảo thuật” của các thầy pháp, thầy bùa, không nên lạm dụng những loại thuốc an thần vì càng làm suy nhược thần kinh và cơ thể.

Dĩ nhiên, quỷ dữ tà ma có thể gây nên một số hiện tượng lạ lùng, nhưng đó là các trường hợp họa hiếm. Chúng tôi xác tín rằng những ai tin vào Chúa và sống trong sáng, tốt đẹp, quảng đại sẽ được Chúa, các thiên thần, các thánh luôn bảo vệ, chở che.

Vài điều gợi ý trong tháng các linh hồn để mỗi người luôn sống trong tình hiệp thông với Chúa và với người đã khuất trong niềm vui và bình an. 

“... Tình trạng thiên đường, luyện ngục hay hỏa ngục do chính con người dựng nên cho mình, khi mở ra hay đóng kín lòng mình với Chúa...”

Lm Antôn Nguyễn Ngọc Sơn