Chủ đề của cuộc gặp gỡ là “Đan kết mạng lưới với thế giới văn hóa, nghệ thuật, kinh tế và thể thao”.

Movistar Arena, một trong những trung tâm thể thao và văn hóa lớn của Madrid, có sức chứa khoảng 17.000 người. Đây là nơi thường xuyên diễn ra các trận bóng rổ, các buổi hòa nhạc và nhiều sự kiện văn hóa, thể thao, xã hội và doanh nghiệp.

Khi đến nơi, Đức Thánh Cha được Đức Hồng y José Cobo Cano, Tổng Giám mục Madrid, đón tiếp. Sau khi đi bộ một vòng ngắn trong khán phòng để chào những người hiện diện, Đức Thánh Cha tiến lên sân khấu và tham dự chương trình gồm những chứng từ đại diện cho nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội.

Mở đầu cuộc gặp, Đức Hồng y José Cobo ví cộng đoàn hiện diện như một ô cửa kính màu lớn. Nếu chỉ nhìn vào từng mảnh kính riêng lẻ, người ta khó nhận ra ý nghĩa của màu sắc và vẻ đẹp; nhưng khi ngước nhìn toàn thể, mọi sự trở nên có ý nghĩa. Đức Hồng y nói rằng sự hiện diện của Đức Thánh Cha giúp mọi người “ngước nhìn lên”, bước ra khỏi chính mình và cùng xây dựng một thế giới tốt đẹp, công bằng và tươi đẹp hơn.

Sau lời chào mừng, nam diễn viên Antonio Banderas chia sẻ chứng từ về mối tương quan giữa nghệ thuật, đức tin và cuộc tìm kiếm ý nghĩa. Ông nhớ lại những cuộc rước Tuần Thánh tại Malaga, nơi từ khi còn nhỏ, ông đã bắt đầu đặt câu hỏi về Thiên Chúa. Theo ông, nghệ thuật không chỉ là vẻ đẹp, nhưng còn là câu hỏi, suy tư, tương phản và tiếng nói cảnh tỉnh xã hội trước bất công và bạo lực.

Tiếp đến, ông José María Coello de Portugal, Hiệu trưởng Đại học Complutense, đại diện cộng đồng giáo dục và khoa học Madrid, trình bày vai trò của giáo dục trong việc xây dựng công bằng xã hội, phát triển con người toàn diện và hướng dẫn những biến đổi của thời đại công nghệ.

Sau phần biểu diễn của nghệ sĩ flamenco Sara Baras, các đại diện giới doanh nghiệp và công đoàn chia sẻ về lao động, trí tuệ nhân tạo, đối thoại xã hội và một khế ước xã hội mới đặt con người ở trung tâm. Hai vận động viên Carolina Marín và Teresa Perales cũng nói về thể thao như một trường học của kỷ luật, sự kiên cường, lòng khiêm tốn, tình liên đới và hòa bình.

Bảo vệ linh hồn của những gì con người tạo ra

Sau đó, Đức Thánh Cha đã có một diễn văn đáp lời, ngài bày tỏ niềm vui được gặp gỡ mọi người trong một không gian không chỉ dành cho các hoạt động thể thao, nghệ thuật và văn hóa, nhưng còn chứa đựng những cảm xúc sâu xa của con người: niềm vui, sự ngưỡng mộ, lòng nhiệt thành, hy vọng, nỗi buồn và thất vọng.

Ngài nhắc đến dấu ấn sáng tạo xuyên suốt lịch sử Tây Ban Nha và làm nên căn tính của đất nước. Vẻ đẹp ấy hiện diện trong các thành phố, đường phố, công trình kiến trúc, quảng trường, khu vườn, đại học, nhà thờ, âm nhạc, hội họa, vũ điệu và nghệ thuật ẩm thực.

Qua tất cả những công trình ấy, Đức Thánh Cha nhận thấy tâm hồn, trí tuệ và ý chí của các thế hệ đã biến đổi cảnh quan và trao cho đất nước một diện mạo riêng. Tuy nhiên, việc chiêm ngắm những kỳ công do các thế hệ trước tạo nên cũng đặt ra một câu hỏi căn bản: “Chúng ta đang để lại di sản nào cho tương lai, và vì thế, chúng ta đang xây dựng một cộng đồng như thế nào?”

Theo Đức Thánh Cha, xã hội ngày nay có khả năng phi thường trong việc sản xuất, đổi mới và truyền thông. Tuy nhiên, nhân loại vẫn cần học cách “gìn giữ linh hồn” của những gì mình tạo ra.

Nếu không làm được điều đó, con người có nguy cơ trở thành chuyên gia về phương tiện, rất hiệu quả trong sản xuất, nhưng lại không biết rõ tại sao phải sản xuất, sản xuất nhằm mục đích gì, cùng với ai và phục vụ ai.

Trong bối cảnh ấy, Giáo hội, với ý thức về cả những thành tựu và những sai lầm của mình trong lịch sử, mong muốn tiếp tục đối thoại với thế giới đương đại.

Đức Thánh Cha khẳng định rằng khát vọng hướng đến điều thiện, vẻ đẹp và chân lý đã ăn sâu trong căn tính của nhân loại. Khởi đi từ khát vọng ấy và kinh nghiệm qua nhiều thế kỷ, Giáo hội đề nghị những con đường dẫn đến một cuộc sống xứng đáng và công ích.

Nhắc lại lời Thánh Phaolô VI, Đức Thánh Cha nói rằng Giáo hội là “chuyên gia về nhân loại” và không thể thờ ơ trước bất cứ điều gì thực sự thuộc về con người. Vì thế, thái độ đối thoại là một phần thiết yếu trong ơn gọi của Giáo hội.

Trong một thời đại có nhiều biến đổi, câu hỏi quyết định vẫn là: “Thế nào là thực sự sống đúng với phẩm giá con người?”

Chúa Kitô trả lời những câu hỏi lớn của con người

Đức Thánh Cha nói rằng, với lòng khiêm tốn nhưng cũng đầy xác tín, Giáo hội chia sẻ điều mình đã khám phá trong kinh nghiệm đức tin: Chúa Giêsu Kitô là lời giải đáp cho những câu hỏi lớn về đời sống con người và sự viên mãn của đời sống ấy, ngay trong thế giới này và đạt đến đỉnh cao trong cõi trường sinh.

Trích dẫn thông điệp Magnifica humanitas, Đức Thánh Cha nhắc lại rằng con người luôn là “con đường đầu tiên và căn bản của Giáo hội”, đồng thời là trung tâm của mọi con đường đích thực dẫn đến sự phát triển con người toàn diện.

Vì thế, Giáo hội không thể không quan tâm đến văn hóa, bởi vì qua văn hóa, con người trở nên người hơn.

Đức Thánh Cha giải thích rằng từ “văn hóa” có liên hệ với việc “vun trồng”. Do đó, mọi người cần tự hỏi hôm nay mình đang gieo trồng điều gì, điều gì đang nở hoa và điều gì đang âm thầm héo tàn trong xã hội; những giá trị nào đang được bảo tồn và những giá trị nào đang bị để cho mai một.

Theo ngài, đây là những câu hỏi sâu xa và cần thiết, không thể bị phớt lờ.

Truyền thông không bao giờ trung lập

Để trả lời những vấn đề ấy, Đức Thánh Cha đề nghị một cuộc đối thoại xã hội có thể được ví như nghệ thuật đan kết mạng lưới. Công việc này đòi hỏi sự gặp gỡ, lắng nghe, đối thoại và tôn trọng.

Ngài đặc biệt nhấn mạnh đến trách nhiệm đối với ngôn ngữ được sử dụng trong mọi lĩnh vực của hoạt động con người, bao gồm ngôn ngữ viết, ngôn ngữ nói và ngôn ngữ hình ảnh trong môi trường kỹ thuật số.

“Truyền thông không bao giờ trung lập”, Đức Thánh Cha nói. Mọi cách diễn đạt đều truyền tải một điều gì đó. Ngôn ngữ có thể gây tổn thương hoặc chữa lành, phá tan những mong đợi hoặc mở ra những chân trời, gieo rắc chia rẽ hoặc khơi dậy niềm hy vọng về khả năng cùng xây dựng một điều gì đó thực sự xứng với phẩm giá con người.

Do đó, đan kết mạng lưới có nghĩa là thúc đẩy một cuộc đối thoại giữa các tổ chức, trong đó phẩm giá con người được đặt ở trung tâm.

Đức Thánh Cha đưa ra một số ví dụ cụ thể. Trường đại học không được quay lưng lại với thế giới lao động, nhưng cũng không được từ bỏ chân lý. Doanh nghiệp không được coi người lao động chỉ như một yếu tố trong phương trình lợi ích. Nghệ thuật không được chỉ dành cho giới tinh hoa. Thể thao không được giản lược thành một cuộc trình diễn hoặc một hoạt động kinh doanh thuần túy. Tiến bộ công nghệ phải quan tâm đến người cao tuổi, người nghèo và những người không có tiếng nói.

Nền tảng của cuộc đối thoại ấy là xác tín Kitô giáo rằng Đấng Tạo Hóa đã đan kết con người bằng những sợi chỉ tình yêu. Con người được tạo dựng theo hình ảnh và giống Thiên Chúa, Đấng là tình yêu. Từ đó phát sinh phẩm giá bất khả chuyển nhượng của mỗi người.

Theo Đức Thánh Cha, việc tuyệt đối tôn trọng phẩm giá ấy là nền tảng của mọi cuộc đối thoại đích thực.

Đức tin sáng tạo nên vẻ đẹp

Khía cạnh thứ hai của việc đan kết mạng lưới, theo Đức Thánh Cha, là cùng nhau sáng tạo.

Trích dẫn Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI, ngài nói: “Đức tin là tình yêu, vì thế đức tin sáng tạo nên thi ca và âm nhạc. Đức tin là niềm vui, vì thế đức tin sáng tạo nên vẻ đẹp.”

Đức Thánh Cha nhận xét rằng mọi người đều từng trải nghiệm một điều gì đó đẹp đẽ đến mức có thể biến đổi nội tâm: một bài hát, một bài thơ, một ngôi thánh đường tĩnh lặng, một giọng nói, một ánh mắt, hoặc thậm chí một trận bóng rổ được thưởng thức cùng bạn bè.

Vì thế, không có gì lạ khi việc loan báo Tin Mừng và ý thức về tình huynh đệ được diễn tả trong nhiều hình thức nghệ thuật và văn hóa khác nhau.

Đức Thánh Cha cũng nhắc đến lối văn thanh thản của Thánh Tôma Aquinô, người đã để lại những thánh thi tuyệt đẹp về lễ Mình Máu Thánh Chúa, được Giáo hội cử hành trong ngày.

Theo ngài, tất cả những điều ấy cho thấy mối liên kết sâu xa giữa vật chất và tinh thần, vốn làm nên sự hiện hữu của con người.

Phục vụ cách vô vị lợi

Khía cạnh thứ ba của việc đan kết mạng lưới là phục vụ cách vô vị lợi.

Đức Thánh Cha nhắc lại rằng trong lịch sử, nhiều người nam và nữ được đức tin thúc đẩy đã xây dựng các bệnh viện, trường học, khởi xướng những sáng kiến liên đới và sử dụng một thứ ngôn ngữ nâng cao phẩm giá con người.

Vì thế, cần thành thật tự hỏi liệu thế giới, đặc biệt là châu Âu, có thể hình thành căn tính của mình nếu không có dấu ấn thiêng liêng đã thấm sâu vào lịch sử hay không.

Ngài giải thích rằng đây không phải là một lời khiêu khích, nhưng là lời mời gọi suy nghĩ liệu cõi trường sinh, đã bước vào thời gian và không gian qua mầu nhiệm Nhập Thể của Chúa Giêsu Kitô, có thể một lần nữa được hòa giải với đời sống thường ngày hay không.

“Chúng ta có thực sự tin rằng châu Âu mà chúng ta hết lòng yêu mến có thể là chính mình nếu không có dấu ấn của đức tin không?”, Đức Thánh Cha đặt câu hỏi.

Ngài cũng nhắc lại lời kêu gọi nổi tiếng của các vị tiền nhiệm: “Đừng sợ! Hãy mở rộng cửa đón Chúa Kitô!”

Đức Thánh Cha khẳng định: “Chúa Giêsu Kitô không lấy đi của chúng ta điều gì, nhưng Người ban cho chúng ta tất cả.”

Không thể phớt lờ tiếng kêu của người nghèo

Từ việc nói đến căn tính Kitô giáo của châu Âu, Đức Thánh Cha chuyển sự chú ý đến những người đang bị loại trừ bất chấp phẩm chất và khả năng của họ.

Đức Thánh Cha nhấn mạnh rằng không thể phớt lờ hoàn cảnh của người nghèo. Đó là một tiếng kêu không ngừng chất vấn đời sống con người, các xã hội, các hệ thống chính trị và kinh tế, cũng như chính Giáo hội.

Theo ngài, Chúa Kitô trả lại cho công ích vị trí xứng đáng. Công ích giống như một vị trọng tài khôn ngoan, có khả năng làm dịu lòng tham của người này và nuôi dưỡng niềm hy vọng của người khác, trong khi hướng đến ơn cứu độ của tất cả mọi người.

Giáo hội, dù đôi khi phải đi ngược dòng, vẫn tiếp tục khẳng định rằng các cơ cấu kinh tế và thể chế chỉ công bằng trong mức độ chúng phục vụ sự phát triển toàn diện của con người và thúc đẩy sự tham gia có trách nhiệm của tất cả mọi người.

Thể thao dạy con người biết sống cùng nhau

Đức Thánh Cha hướng sự chú ý đến thế giới thể thao, một môi trường mà ngài nói là không xa lạ với mình.

Ngài mời gọi mọi người nghĩ đến việc có biết bao người đã học cách tôn trọng đối thủ trên sân chơi nhiều hơn là qua việc nghe một bài diễn văn.

Nhiều vận động viên dạy xã hội biết thua mà không thù ghét, biết thắng mà không hạ nhục người khác và biết đứng dậy sau khi vấp ngã.

Trích dẫn Thánh Gioan Phaolô II, Đức Thánh Cha nhắc lại rằng trong một thời đại bị xâu xé bởi bạo lực và hận thù, các vận động viên có thể làm chứng cách sáng ngời cho sự gắn kết, hòa bình, hiệp nhất và khả năng “biết sống cùng nhau”.

Trở thành những sợi chỉ mới

Kết thúc diễn văn, Đức Thánh Cha mời gọi những người hiện diện trở thành “những sợi chỉ mới” để đan kết những mạng lưới mới có khả năng hòa hợp mọi lĩnh vực của đời sống.

Mục tiêu là tạo nên một xã hội được đổi mới, trong đó thời gian được thấm nhuần bởi cõi vĩnh hằng; văn hóa gìn giữ ký ức và thúc đẩy đối thoại; giáo dục cổ võ việc tìm kiếm chân lý với tinh thần phê bình; nghệ thuật khơi dậy sự kinh ngạc và những cảm xúc cao đẹp; doanh nghiệp nhìn nhận phẩm giá con người; và lao động tiếp tục là động lực của niềm hy vọng.

Đức Thánh Cha mời gọi mọi người sống theo lời khuyên của Thánh Phaolô: vui với người vui, khóc với người khóc, đồng tâm nhất trí với nhau, không tự cao tự đại, không lấy ác báo ác và cố gắng sống hòa thuận với mọi người.

Theo Đức Thánh Cha, chính trong những chọn lựa ấy, tương lai của “nhân loại kỳ diệu” được quyết định.

Cuộc gặp kết thúc với lời cảm ơn Đức Thánh Cha vì đã giúp mọi người nhớ rằng một xã hội chỉ thực sự phát triển khi không một ai bị loại trừ, và vì đã mời gọi Madrid cùng nhau “ngước nhìn lên”.

Kết thúc ngày thức hai chuyến tông du của Đức Thánh Cha tại Tây Ban Nha
 

Vatican News