Dấu ấn 60 năm hình thành trung tâm hành hương Đức Mẹ Fatima Bình Triệu

Dấu ấn 60 năm hình thành trung tâm hành hương Đức Mẹ Fatima Bình Triệu

Ngày 15.8.1966, Đức Tổng Giám mục Phaolô Nguyễn Văn Bình làm phép tượng đài Đức Mẹ Fatima và dâng thánh lễ đầu tiên tại Bình Triệu. Từ mảnh đất nông trại ven sông Sài Gòn năm nào, trung tâm Thánh Mẫu từng bước hình thành với đài Đức Mẹ, nhà tĩnh tâm, nhà hưu dưỡng, cùng các cơ sở phục vụ Dân Chúa. Lịch sử nơi đây gắn liền với công cuộc kiến thiết của linh mục Phaolô Võ Văn Bộ, sự đóng góp của giáo hữu và những thế hệ tiếp nối. 

Từ một trang trại

Bình Triệu những năm 1960 chưa mang dáng dấp của một vùng đô thị sầm uất nối liền với Sài Gòn như bây giờ. Nằm ở cửa ngõ phía bắc thành phố, có Quốc lộ đi qua, gần cầu Bình Lợi, ga xe lửa và sông Sài Gòn, con đường nối lên Bình Dương thời ấy còn khá vắng vẻ.
 

Tượng Đức Mẹ Fatima cạnh bờ sông những ngày đầu tiên - ảnh: Lược sử địa phận Sài Gòn

Cũng thời điểm đó, trong bối cảnh phong trào tôn sùng Đức Mẹ Fatima phát triển mạnh mẽ trên thế giới, tượng Đức Mẹ Fatima từ Bồ Đào Nha đã được cung nghinh đến nhiều quốc gia, nhưng chưa qua Việt Nam (lần đầu có cuộc thánh du tượng đến miền Nam Việt Nam là vào năm 1965 - NV). Vì vậy, để đáp lại sự mong mỏi và lòng yêu mến Đức Mẹ trong dân chúng, năm 1962, Đức Giám mục phụ tá P.X. Trần Thanh Khâm - Giám mục phụ tá TGP Sài Gòn lúc bấy giờ - đã làm phép hai tượng Đức Mẹ Fatima tại Vương Cung Thánh Đường Đức Bà Sài Gòn. Một tượng được đưa về Vũng Tàu, tượng còn lại lên Thủ Dầu Một.
 

Tượng Đức Mẹ Fatima được cha Bộ rước về Bình Triệu ngày 10.8.1966

Trong cuốn Lịch sử Trung tâm Thánh Mẫu Fatima Bình Triệu (xuất bản năm 1997) có thuật lại một chi tiết khá thú vị từ cha Bộ, rằng tháng 5.1962, trên đường rước tượng lên Thủ Dầu Một, chiếc xe chở tượng bất ngờ chết máy ngay trước cổng nông trại của ông Trương Minh Phú - thuộc khu vực Fatima sau này. Kiểm tra máy móc không tìm ra nguyên nhân, đoàn rước dừng lại cùng nhau lần chuỗi Mân Côi cầu nguyện. Sau đó, xe nổ máy trở lại và tiếp tục hành trình. 

Bẵng đi một thời gian, đến năm 1966, Đức Tổng Giám mục Angêlô Palmas - Khâm sứ Tòa Thánh tại Việt Nam - ngỏ ý nhờ cha Bộ tìm địa điểm xây nhà hưu dưỡng cho các linh mục cao niên. Khi ấy cha đang phụ trách Trung tâm Tông đồ Mục vụ TGP Sài Gòn. Mong muốn của Đức Khâm sứ là dựng nên một nơi để các cha già yếu khi thôi coi sóc xứ đạo có thể về nghỉ ngơi và tiếp tục phục vụ như ngồi tòa giải tội. Từ gợi ý này, cha Bộ bắt đầu hành trình tìm kiếm một khu đất rộng rãi, giao thông thuận tiện. Nghe giới thiệu ở đâu, cha đều tìm đến tận nơi. Qua linh mục Giuse Trần Văn Bình, quản lý giáo phận Hải Phòng, cha biết đến nông trại của ông Trương Minh Phú ở Bình Triệu. Ngay lần đầu đặt chân đến, cha đã đặc biệt chú ý đến thế đất: không quá xa trung tâm, giao thông đường bộ thuận lợi, đường thủy cũng dễ dàng nhờ sát bờ sông. Giữa vườn nổi bật một cây dương cao khoảng 7m, tán xòe rộng. Nhìn cây đứng sừng sững trong khoảng đất thoáng đãng, cha liên tưởng ngay đến cây sồi ở Fatima - Bồ Đào Nha, và nghĩ rằng nếu đặt tượng Đức Mẹ ở đây, cảnh trí sẽ rất thích hợp để hình thành một điểm hành hương. Khu đất rộng 12.5 mẫu, vốn là vườn trồng xoài và chăn nuôi, vẫn còn lác đác vài con nai, có một con đường nhỏ chạy dọc giữa đất, gió thổi mát rượi từ sông lên.
 

Trung tâm Thánh Mẫu Fatima ngày khánh thành 14 Đàng Thánh Giá và nhà Bác Ái

Ý định về một nhà hưu dưỡng từ đó bắt đầu mở rộng hơn. Chủ đất muốn bán trọn 12.5 mẫu với giá 25 triệu đồng. Cha Bộ đưa phái đoàn Tòa Tổng Giám mục đến xem. Các cha đều nhận định vị trí này không chỉ hợp làm nhà hưu dưỡng mà còn có thể phát triển thành trung tâm đạo đức, nơi tĩnh tâm và cơ sở tu trì. Trở ngại duy nhất là Tòa Tổng Giám mục lúc bấy giờ không đủ tài chính để mua toàn bộ khu đất. Lạ lùng là trong thời gian xin chủ đất thêm thời gian để trả lời, việc mua đất dường như có sự nâng đỡ thiêng liêng. Nhiều giáo hữu tìm đến xin góp tiền, người đăng ký 5 lô, người 10 lô. Cuối cùng, hơn 200 người đã cùng tham gia góp đủ số tiền theo đúng giá chủ nhà đưa ra. Sau đó được đo đạc, chia lô, mở đường và hoàn tất thủ tục pháp lý. Về phần đất dành cho trung tâm, cha Bộ chọn khu vực sát sông, nơi có cây dương lớn ngài từng ấn tượng mạnh mẽ. Công trình đầu tiên được khởi công dựng lên chính là đài Đức Mẹ Fatima. 

Giai đoạn gầy dựng

Chưa có sẵn nguồn kinh phí, cha Bộ kêu gọi mọi người cùng cầu nguyện. Ít ngày sau, ông Lê Minh Thu (ngụ tại đường Chi Lăng, Gia Định) tìm đến trao tặng ngân phiếu 100.000 đồng. Với khoản tiền này, cha tìm đến nhà điêu khắc Nguyễn Văn Thoại ở Phú Nhuận, đặt ông tạc bức tượng Đức Mẹ Fatima cao 3m. 
 

Ngày 13.10.1970, Đền Đức Mẹ Fatima hoàn thành

Chiều 10.8.1966, cha Bộ tự tay lái xe đưa tượng về Bình Triệu cùng xe cần cẩu đi cùng. Tối hôm đó, trước pho tượng vừa được an vị, những người có mặt thắp hai cây nến và sốt sắng đọc ba kinh Kính Mừng. Năm ngày sau, đúng đại lễ Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời, Đức Tổng Giám mục Phaolô Nguyễn Văn Bình đến làm phép tượng đài và dâng thánh lễ đầu tiên, ghi dấu ngày khai sinh Trung tâm Thánh Mẫu Fatima Bình Triệu. Từ đó, Bình Triệu bắt đầu đón những đoàn hành hương đến cầu nguyện. Cha Bộ thường tự lái xe chở giáo dân từ Chợ Đũi, Cầu Kho lên dự lễ. Người về mỗi lúc một đông, những mái tôn dã chiến được dựng quanh đài Mẹ để che mưa che nắng.

Từ đài Đức Mẹ giữa khu đất thưa vắng, các hạng mục của trung tâm dần hình thành. Ngày 8.12.1966, viên đá đầu tiên xây thánh đường Chúa Kitô Vua và nhà tĩnh tâm được đặt xuống. Hai năm sau, ngày 26.12.1968, Cộng đoàn Bác ái Bình Triệu được thành lập và đón khóa tĩnh tâm đầu tiên gồm 21 người. Đến tháng 6.1969, 14 chặng Đàng Thánh Giá được thiết lập dọc con đường vào trung tâm, nay là đường số 5 nối Quốc lộ 13 với cổng nhà thờ. 

Ngày 13.10.1970, Đền Đức Mẹ Fatima hoàn thành. Đầu năm 1972, 6 căn nhà dành cho các cha hưu đón các vị đầu tiên từ Sài Gòn, Xuân Lộc, Vĩnh Long và Mỹ Tho về an dưỡng. Ngày 6.1.1973, thánh đường Chúa Kitô Vua cùng nhà tĩnh tâm chính thức khánh thành. Từ khu đất ban đầu dự định làm nhà hưu dưỡng, nơi đây đã trở thành một trung tâm cầu nguyện và hành hương quy mô giáo phận. Cùng với sự hoàn thiện của các công trình, một cộng đồng dân cư cũng lớn dần quanh trung tâm. Người dân tìm đến rồi an cư lập nghiệp…
 

Nhà thờ Fatima hôm nay

Hình thành giáo xứ

Sau năm 1975, cha Simon Nguyễn Văn Lập kế nhiệm cha Bộ. Hai năm sau, Fatima Bình Triệu được nâng lên thành giáo xứ, tổ chức thành 15 xóm giáo; các ca đoàn, hội đoàn dần đi vào sinh hoạt nề nếp. Trung tâm hành hương từ đây mang thêm nhịp sống ấm áp của một xứ đạo. Mỗi ngày, bên cạnh đoàn khách hành hương, các gia đình chung quanh lại đưa con đi học giáo lý, tham dự thánh lễ và sinh hoạt đoàn thể.

Năm 1979, giáo xứ có khoảng 150 gia đình Công giáo. Sự đổi thay rõ nét hơn từ thập niên 1990, khi dòng người đổ về khu vực ngày một đông. Những khoảng đất trống được lấp đầy bằng nhà cửa, đường sá mở rộng, vùng đất vốn là ngoại vi Sài Gòn trở thành một phần đô thị nhộn nhịp. Hiện nay, số giáo dân đã lên đến gần 20.000 nhân danh. 

Năm 2000, khi cố linh mục Aloysiô Lê Văn Liêu làm cha sở, đã tiến hành xây lại bờ kè chống sạt lở mỗi khi thủy triều dâng, đồng thời chỉnh trang nhà xứ, nhà hài cốt và các hạng mục phụ trợ. Ngôi thánh đường cũ dần không còn đáp ứng được nhu cầu của một giáo xứ đã đông hơn trước. Năm 2010, Đức Hồng y G.B Phạm Minh Mẫn đặt viên đá đầu tiên xây dựng nhà thờ mới. Công trình trải qua nhiều năm, tiếp tục được hoàn thiện dưới thời cha Gioakim Trần Văn Hương. Ngày 25.3.2017, Đức Tổng Giám mục Phaolô Bùi Văn Đọc đã dâng thánh lễ cung hiến thánh đường. 
 

 Ngày 25.3.2017, Đức Tổng Giám mục Phaolô Bùi Văn Đọc đã dâng thánh lễ cung hiến thánh đường

Những lớp kiến trúc nối tiếp nhau làm cho diện mạo trung tâm hôm nay khác xa thời điểm hơn nửa thế kỷ trước. Vào các dịp hành hương lớn, khách thập phương đổ về đông đúc, thánh lễ phải cử hành liên tục suốt ngày. Đặc biệt trong tháng Năm và tháng Mười - gắn với các sự kiện Đức Mẹ hiện ra tại Fatima năm 1917 - không khí hành hương càng thêm nhộn nhịp. 

Lịch sử Fatima Bình Triệu đã đi qua một hành trình dài như thế. Giờ đây, từ đài Đức Mẹ bước thêm vài bước vẫn gặp dòng sông Sài Gòn hiền hòa. Dòng nước ấy đã ở đó từ trước khi có trung tâm, trước cả những dãy nhà san sát hôm nay. Từ bờ sông nhìn vào, khó tìm lại nét nông trại năm xưa, ngoài những trang tư liệu và ký ức của người đi trước. Nhưng cũng chính từ nơi này, hơn 60 năm qua, một vùng đất đã khắc sâu trong lòng người tín hữu một cái tên thân thương: Fatima Bình Triệu.

Anh Thư