Mạng xã hội, một loại thuốc phiện mới của công chúng?

Nhà xã hội học và là triết gia Ba Lan Zygmunt Bauman, cảnh báo các mạng xã hội không phải là tất cả, ngoại trừ chỉ là một "cộng đồng".


Khi còn bé, Zygmunt Bauman sinh ra tại Poznan, Ba Lan, năm 1925. Ông theo gia đình di cư sang Liên Xô để thoát khỏi cuộc đàn áp của Đức Quốc xã. Một lần nữa, vào năm 1968, ông lại phải rời bỏ đất nước để thoát khỏi cuộc thanh trừng chống Do Thái sau cuộc xung đột Ả Rập-Israel. Ông vẫn tạm cư ở Tel Aviv, và cuối cùng định cư tại Anh. Trong suốt cả sự nghiệp mình, ông  làm việc tại Đại học Leeds. Trong một cuộc phỏng vấn gần đây (tháng 1.2016) với Ricardo De Querol Babelia của báo El Pais, ông giải thích rằng nếu các mạng xã hội thực sự đã giúp thay đổi thói quen và hình thức truyền thống của các hoạt động xã hội, thì chúng chỉ đại diện cho một sự thay thế trong việc hình thành những cộng đồng đích thực.

Ảo ảnh của mạng xã hội

Ricardo De Querol đặt vấn nạn về mạng xã hội với trích dẫn của Bauman, trong đó ông đề cập đến các hoạt động trực tuyến chỉ đơn giản là "một hoạt động ghế bành", và là nơi mà Internet, trong đa số các trường hợp chỉ giúp chúng ta "ngủ gật trong loại giải trí rẻ tiền". Querol hỏi liệu các mạng xã hội có phải là "một thứ thuốc phiện mới" - diễn giải theo kiểu Marx. Bauman không ngần ngại trả lời rằng về bản sắc, cộng đồng không phải là cái gì đó mà chúng ta tạo ra, nhưng là cái mà "chúng ta có hoặc không có" mà thôi.

Nhà  xã hội học thêm: "Những gì các mạng xã hội có thể tạo ra chỉ là một sự thay thế". Sự khác biệt giữa cộng đồng và mạng xã hội là chúng ta thuộc về một cộng đồng, trong khi chúng ta sở hữu mạng xã hội. Người ta có thể thêm hoặc xóa bớt bạn bè, có thể kiểm soát mối tương quan với mọi người. Do đó con người cảm thấy tốt hơn một chút, vì sự cô đơn là mối đe dọa lớn nhất khi chỉ có một mình. Điều đó giải thích rằng, trong mạng xã hội, người ta dễ dàng thêm bạn hoặc xóa chúng đi, mà chẳng cần bất kỳ kỹ năng xã hội nào.

Cần có mối tương quan đích thực

Trong cuộc phỏng vấn, Bauman chỉ ra rằng: Những kỹ năng xã hội được phát triển nhờ giao tiếp hàng ngày, trực tiếp và nhân bản, trong một không gian chia sẻ, công cộng hoặc riêng tư: trên đường phố, hoặc tại nơi làm việc, trong đó cần có "mối tương giao hợp lý" với mọi người; nghĩa là, thông qua tương tác, cần phải đối thoại, thương lượng và cởi mở.

Về vấn đề này, Bauman nhắc đến một sự kiện: Trong cuộc phỏng vấn đầu tiên sau khi được bầu làm giáo hoàng, Đức Thánh Cha Phanxicô đã cùng ông gặp một người vô thần là nhà báo Eugenio Scalfari. Bauman giải thích: "Đó là một tín hiệu, đối thoại đích thực không phải là chỉ nói chuyện với những người có cùng quan điểm với mình".