Algeria – Điểm hẹn lịch sử và nhịp cầu đối thoại trong chuyến tông du của Đức Thánh Cha Lêô XIV

Algeria – Điểm hẹn lịch sử và nhịp cầu đối thoại trong chuyến tông du của Đức Thánh Cha Lêô XIV
 

 

Theo thông cáo của Phòng Báo chí Tòa Thánh ngày 25/2/2026, “Đáp lại lời mời của các nguyên thủ quốc gia và các lãnh đạo Giáo hội, Đức Thánh Cha Lêô XIV sẽ thực hiện chuyến tông du tới Algeria, Cameroon, Angola và Guinea Xích Đạo từ ngày 13 đến 23/4. Đức Thánh Cha sẽ đến Algiers và Annaba, thành phố nơi thánh Augustinô từng là Giám mục (thuộc Algeria) từ ngày 13 đến 15/4; đến Yaoundé, Bamenda và Douala (thuộc Cameroon) từ ngày 15 đến 18/4; đến Luanda, Muxima và Saurimo (thuộc Angola) từ ngày 18 đến 21/4; và đến Malabo, Mongomo và Bata (thuộc Guinea Xích Đạo) từ ngày 21 đến 23/4”.

Trong khi tất cả các quốc gia khác đều đã từng được các Giáo hoàng viếng thăm – một số nước nhiều lần như Cameroon và Angola, còn tại Guinea Xích Đạo, chuyến thăm gần nhất của một Giáo hoàng, của Thánh Gioan Phaolô II, là vào năm 1982 – thì đối với Algeria, đây là lần đầu tiên trong lịch sử.

Ký ức về Thánh Augustinô, cũng như tính thời sự trong tư tưởng và chứng tá của thánh nhân, sẽ là trọng tâm của chuyến tông du này. Thật vậy, chính Đức Thánh Cha Lêô XIV, khi xuất hiện lần đầu tiên tại ban công Đền thờ Thánh Phêrô vào ngày 8/5/2025, đã tự nhận mình là “người con của Thánh Augustinô”. Khi còn là Bề trên của Dòng Thánh Augustinô, ngài đã hai lần đến Annaba: năm 2001 để tham dự một hội nghị về vị thánh thần học gia, và năm 2013 để dự lễ khánh thành vương cung thánh đường sau khi được trùng tu.

Lý do Đức Thánh Cha viếng thăm Algeria

Chia sẻ với hãng tin SIR của Hội đồng Giám mục Ý, Đức Hồng y Jean-Paul Vesco, Tổng Giám mục Algiers, nói rằng Đức Thánh Cha thăm Algeria trước hết là theo lời mời của giáo quyền và chính quyền. Chính Đức Hồng y đã mời Đức Thánh Cha đến Algeria ngay từ ngày ngài được bầu chọn: ngài được bầu vào ngày 8/5, trùng với lễ phụng vụ kính 19 vị tử đạo Algeria. Trong số đó có Christian de Chergé, bề trên đan viện các đan sĩ Tibhirine. Theo Đức Hồng y, “Đức Thánh Cha hiểu rất rõ câu chuyện của họ và, trong sứ điệp Ngày Thế giới Hòa bình, ngài đã nhắc lại một câu nói của đan sĩ Christian de Chergé: ‘Hãy hạ vũ khí nơi tay anh em, hãy hạ vũ khí nơi trái tim anh em’. Trong 19 chân phước ấy cũng có hai nữ tu dòng Augustinô bị sát hại. Vì thế, đây là một câu chuyện mà ngài hiểu rất sâu sắc”.

Đức Thánh Cha thăm Algeria cũng vì đây là quê hương của Thánh Augustinô. Ngài sinh ra trong Đế chế Roma với tư cách là công dân của đế quốc Roma, nhưng quê hương ngài là một thị trấn nhỏ ở châu Phi. Thánh nhân đã từng khẳng định nguồn gốc châu Phi của mình. Những cuộc đấu tranh mà ngài tham gia, những liên minh ngài thiết lập, những lập trường trí tuệ và triết học ngài theo đuổi: tất cả đều chịu ảnh hưởng bởi quan điểm của ngài từ châu Phi. Ngôn ngữ Punic của Bắc Phi đã giúp ngài suy nghĩ về việc dịch Kinh Thánh. Giáo hội ly khai ở Bắc Phi đã mài giũa khả năng giải thích Kinh Thánh của ngài. Nền chính trị Bắc Phi đã giúp ngài phát triển lý thuyết về chiến tranh chính nghĩa. Châu Phi đã định hình cuộc đời và tư tưởng của ngài theo những cách sâu rộng.

Thánh Augustinô

Thánh Augustinô sinh ngày 13/11/354 tại Tagaste (nay là Souk-Ahras, Algeria). Cha ngài là Patricio, thị trưởng ngoại giáo, còn mẹ ngài, Thánh Monica, là một Kitô hữu đạo đức. Thánh Monica đã kiên trì cầu nguyện cho chồng và con được ơn hoán cải. Từ nhỏ, Augustinô thông minh xuất chúng nhưng tinh nghịch. Năm 16 tuổi, ngài được gửi đến Carthage, một thành phố cổ đại, ngày nay thuộc Tunisia, để học hùng biện. Tại đây, giữa môi trường phồn hoa và sa đọa, dù học vấn vượt trội, đời sống luân lý và tinh thần của ngài sa sút.

Năm 19 tuổi, Augustinô trở thành giáo sư triết học. Đọc tác phẩm của Cicero, ngài khao khát tìm kiếm chân lý. Bị thu hút bởi giáo phái Manikê, ngài gia nhập và theo suốt 9 năm, thậm chí còn truyền bá giáo thuyết này. Năm 373, ngài trở về Tagaste nhưng khiến mẹ đau buồn vì theo lạc giáo. Sau đó, năm 383, ngài sang Roma rồi đến Milano giảng dạy. Tại Milano, ngài chịu ảnh hưởng sâu sắc từ triết học Plato và đặc biệt là các bài giảng của Thánh Giám mục Ambrôsiô.

Giai đoạn 384–387 là thời kỳ khủng hoảng nội tâm sâu sắc. Biến cố quyết định xảy ra khi ngài nghe lời Kinh Thánh trong thư Thánh Phaolô gửi tín hữu Roma (13,13-14), kêu gọi từ bỏ lối sống xác thịt và “mặc lấy Đức Kitô”. Phục Sinh năm 387, ngài được rửa tội tại Milano. Ít lâu sau, mẹ ngài qua đời tại Ostia. Năm 388, Thánh Augustinô trở về quê, lập đan viện sống đời chiêm niệm. Năm 391, ngài được phong linh mục ở Hippo, ngày nay là Annaba, nơi Đức Thánh Cha Lêô sẽ viếng thăm vào tháng 4; năm 395 ngài làm giám mục phụ tá và năm 396 trở thành Giám mục thành Hippo.

Trên cương vị Giám mục Hippo, Thánh Augustinô hăng say chống các lạc thuyết và để lại nhiều tác phẩm thần học, chú giải Kinh Thánh và minh giáo có giá trị lớn cho Giáo hội. Ngài nổi bật với sự khôn ngoan, khiêm tốn và tinh thần bác ái huynh đệ. Sau khi hoán cải, đời sống ngài hoàn toàn thuộc về Đức Kitô. Thánh Augustinô qua đời ngày 28/8/430 tại Hippo. Năm 1303, ngài được tuyên phong Tiến sĩ Hội Thánh, trở thành một trong những Giáo phụ vĩ đại nhất của Kitô giáo.

Algeria và Thánh Augustinô

Đất nước Algeria, sau khi giành độc lập, không thực sự khẳng định di sản của Thánh Augustinô, nhưng mọi thứ bắt đầu thay đổi, đặc biệt là sau hội nghị năm 2003 do Hội đồng Hồi giáo Tối cao tổ chức, phối hợp với Đại học Freiburg. Hội nghị này, mang tên “Thánh Augustinô: Tính châu Phi và Tính phổ quát”, đã trở thành một bước ngoặt. Algeria bắt đầu nhìn nhận Thánh Augustinô như một người con của mình, và kể từ đó đã có thêm nhiều ấn phẩm về chủ đề này.

Hiện nay, mỗi năm có hàng chục ngàn người đến thăm Vương cung Thánh đường Thánh Augustinô ở Annaba, và 99% trong số họ là người Hồi giáo. Nhà nước đã đóng góp vào việc trùng tu vương cung thánh đường. Thánh Augustinô được xem là một di sản chung.

Hằng năm, vào dịp sinh nhật của ngài, ngày 13/11, Giáo hội tổ chức “Những ngày Augustinô” với các hội nghị, kịch nghệ và các buổi nói chuyện của các tác giả Kitô giáo và Hồi giáo, để mọi người có thể tìm hiểu thêm về ngài.

Đối với Algeria, mối liên hệ với Thánh Augustinô là một yếu tố bản sắc mạnh mẽ, có thể nói lên điều gì đó với dân tộc này – một dân tộc tự hào về lịch sử và văn hóa của mình, dù gần như hoàn toàn theo Hồi giáo.

Một Algeria được truyền cảm hứng bởi hình ảnh Thánh Augustinô

Theo Đức Hồng y Jean-Paul Vesco: “Viếng thăm nơi đây (Algeria) có nghĩa là Đức Thánh Cha đến với miền đất của Thánh Augustinô, một nhân vật có tầm ảnh hưởng lớn và vẫn mang tính thời sự sâu sắc trong thế giới hôm nay”. Tuy nhiên, theo Đức Hồng y, đây không chỉ là một cuộc hành hương cá nhân; đó là một chuyến đi mang ý nghĩa rộng lớn hơn. Chính Đức Thánh Cha đã giải thích lý do của sự lựa chọn này trên chuyến bay trở về Roma sau chuyến tông du đầu tiên tới Libăng. Ngài nói: “Cá nhân tôi hy vọng sẽ đến Algeria để thăm các địa điểm gắn liền với Thánh Augustinô, nhưng cũng để tiếp tục cuộc đối thoại, xây dựng những nhịp cầu giữa thế giới Kitô giáo và thế giới Hồi giáo”.

Đức Hồng y nhận định: “Algeria cũng là một quốc gia ven Địa Trung Hải – một khía cạnh rất quan trọng đối với Đức Thánh Cha. Những chuyến đi đầu tiên của ngài – Libăng, Thổ Nhĩ Kỳ và giờ là Algeria – đều diễn ra tại các quốc gia ven Địa Trung Hải: đó là một yếu tố đầy ý nghĩa. Ở góc độ này, ngài thực sự đang bước theo dấu chân của Đức Giáo hoàng Phanxicô”. Đức Hồng y nói tiếp: “Rõ ràng đang tồn tại một sự rạn nứt giữa Bắc và Nam, giữa thế giới phương Tây và thế giới Ả Rập–Hồi giáo, cần được hàn gắn và hòa giải. Sau cùng, chúng tôi là một Giáo hội nhỏ bé cần được nâng đỡ, và ngài hiểu rõ điều đó, vì ngài đã đến đây hai lần. Những lý do là rất nhiều”.

Khẩu hiệu “Bình an cho anh em” của chuyến viếng thăm là những lời đầu tiên của Đức Thánh Cha Lêô trên cương vị Giáo hoàng, được ngài thốt lên từ ban công Đền thờ Thánh Phêrô: “Bình an cho anh em”. Theo Đức Hồng y, “Đức Giáo hoàng Lêô XIV là một con người của hòa bình. Chúng tôi thấy điều đó cần được nhấn mạnh, đặc biệt trong thế giới hôm nay và tại một đất nước như đất nước chúng tôi. Trong tiếng Ả Rập, mỗi ngày chúng tôi chào nhau bằng câu ‘Es-Salam Aleykum’, nghĩa là ‘Bình an cho anh em’. Đó là một lời chào, một dấu chỉ của hòa bình, và dấu chỉ ấy mang lại điều tốt lành. Chúng tôi tin rằng ngài đến như một nhân vật thiêng liêng mang theo hòa bình. Chúng tôi có thể đặt chuyến thăm dưới dấu chỉ của tình huynh đệ, nhưng hai khía cạnh ấy gắn bó chặt chẽ với nhau”.

Do đó, Giáo hội tại Algeria muốn trở thành những người mang hòa bình và là những nghệ nhân xây dựng tình huynh đệ, trong thời điểm mà thế giới đang hết sức cần điều đó. Tự sâu thẳm, Đức Thánh Cha Lêô là một con người mang hòa bình.

Chuyến đi tự nó đã là một sứ điệp

Đến Algeria, Đức Thánh Cha sẽ gặp một Algeria được truyền cảm hứng bởi hình ảnh Thánh Augustinô: một nhân vật của thời cổ đại nhưng đồng thời cũng vô cùng hiện đại. Ngài cũng sẽ đến gặp Giáo hội tại Algeria, một Giáo hội mong muốn được hội nhập trọn vẹn vào đời sống công dân và đời sống của đất nước. Giáo hội được sai đến phục vụ người Algeria, gồm cả Kitô hữu và Hồi giáo, không phải trong viễn tượng chiêu dụ tín đồ, nhưng với ước muốn làm chứng rằng người ta vẫn có thể là anh chị em với nhau dù thuộc các tôn giáo khác nhau.

Bên cạnh đó, theo Đức Hồng y Vesco, “người dân Algeria là một dân tộc đã chịu nhiều đau khổ. Ký ức của họ đã bị tổn thương và vẫn chưa hoàn toàn được hàn gắn. Do đó, họ sẽ vui mừng khi thấy Đức Thánh Cha đến thăm mình. Đây là một dân tộc hiếu khách, và chỉ riêng sự hiện diện của ngài cũng đã là một dấu chỉ mạnh mẽ. Những lời của ngài chắc chắn sẽ là sự khích lệ để chúng tôi sống đúng với căn tính của mình trong đất nước này: một cộng đoàn Kitô hữu nhỏ bé mong muốn sống bình an với căn tính của mình và cùng với mọi người xây dựng đất nước. Tôi không biết ngài sẽ nói những gì, nhưng tôi chắc chắn ngài sẽ mang lại hòa bình. Chúng tôi đã thấy điều đó ở Libăng: sự hiện diện của ngài đã chạm đến cả Kitô hữu lẫn Hồi giáo; người ta cảm nhận được rằng có điều gì đó đang diễn ra”.

Đức Hồng y nhấn mạnh thêm: “Tôi tin rằng sứ điệp của ngài cũng được truyền tải qua chính sự hiện diện của ngài, qua việc ngài đến và được đón tiếp. Và rồi nụ cười của ngài – một nụ cười lan tỏa – sẽ phản chiếu trên gương mặt mọi người. Điều đó thật tốt, đơn giản là tốt đẹp. Tôi chắc chắn rằng chuyến đi này tự nó đã là một sứ điệp”.

Việc Đức Thánh Cha Lêô XIV bày tỏ mong muốn chính thức thăm Algeria vì thế mở ra một viễn cảnh mang nhiều ý nghĩa lịch sử, thiêng liêng và chính trị. Đây không chỉ là cuộc hành hương đến những nơi gắn liền với cuộc đời Thánh Augustinô – một trong những Giáo phụ vĩ đại nhất của Giáo hội và là người con của vùng đất Bắc Phi – mà còn là một cử chỉ mục vụ và ngoại giao có thể tác động đến một thực tại phức tạp.

Sứ điệp đối thoại

Ngày nay, Algeria là một bối cảnh nhạy cảm đối với các cộng đoàn Kitô hữu. Dù tự do tín ngưỡng được công nhận trên danh nghĩa, nhưng khuôn khổ pháp lý và hành chính vẫn mang tính hạn chế, đặc biệt đối với các tổ chức tôn giáo và bác ái. Việc Caritas Algeria bị đóng cửa hoàn toàn vào năm 2022 theo yêu cầu của chính quyền đã ảnh hưởng sâu sắc đến sự hiện diện xã hội của Giáo hội Công giáo, tước đi một trong những phương tiện chính phục vụ những người dễ bị tổn thương nhất. Bên cạnh đó là những khó khăn của các cộng đoàn Kitô hữu trong việc tụ họp, đăng ký hội đoàn và duy trì các nơi thờ phượng được công nhận đầy đủ.

Trong bối cảnh ấy, chuyến thăm của Đức Thánh Cha Lêô XIV sẽ mang giá trị như một dấu chỉ mạnh mẽ. Đức Thánh Cha đã nói rõ về việc “xây dựng những nhịp cầu” giữa Kitô hữu và Hồi giáo, nhắc đến Thánh Augustinô như một cây cầu văn hóa và thiêng liêng, được tôn trọng cả ở cấp độ quốc gia. Hình ảnh của ngài có thể trở thành biểu tượng cho một sự chung sống khả thi, bén rễ trong lịch sử chung của vùng Địa Trung Hải.

Một chuyến tông du đến Algeria sẽ không tự động giải quyết các căng thẳng hiện hữu, nhưng có thể mở ra một bầu khí mới. Sự hiện diện của Đức Thánh Cha sẽ thu hút sự chú ý quốc tế đến hoàn cảnh của các nhóm thiểu số tôn giáo, khuyến khích đối thoại cởi mở hơn giữa Nhà nước và các cộng đoàn Kitô hữu. Đồng thời, chuyến thăm cũng mang đến cho các tín hữu địa phương lời an ủi và sự nhìn nhận, củng cố niềm hy vọng được sống đức tin mà không sợ hãi, và cũng là một lời nhắc nhở để chính quyền Algeria xem xét lại lập trường của mình đối với các Kitô hữu.

Với việc chọn viếng thăm Algeria trong chuyến thăm châu Phi, chuyến đi của Đức Thánh Cha Lêô XIV có thể được hiểu như một lời mời gọi rõ ràng: nhìn nhận sự phong phú của tính đa nguyên tôn giáo không phải là mối đe dọa, nhưng là một nguồn lực cho ổn định và hòa bình. Một sứ điệp khởi đi từ quê hương của Thánh Augustinô, nhưng có thể vang xa vượt ra ngoài biên giới quốc gia.

Vatican News