Đức Hồng y và những dấu ấn

Đức Hồng y và những dấu ấn
 

Ngày 10.3.1998, ĐTC Gioan Phaolô II bổ nhiệm Đức Giám mục Phó giáo phận Mỹ Tho Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn làm Tổng Giám mục TGP TPHCM, là vị TGM Chánh tòa thứ hai của Tổng giáo phận này, kể từ khi Hội Thánh thiết lập hàng giáo phẩm Việt Nam ngày 24.11.1960. Năm năm sau, ngài được vinh thăng Hồng y, là vị hồng y đầu tiên của Sài Gòn. Nhiều người đã nhớ về Đức Gioan Baotixita trong hình ảnh một vị mục tử tận tụy, luôn thao thức cho sự phát triển toàn diện của Giáo hội địa phương và đời sống đức tin của toàn thể cộng đoàn Dân Chúa.

Vì những trăn trở như vừa nói ở trên, nên từ khi nhậm chức cho đến khi nghỉ hưu, ĐHY Gioan Baotixita đã có nhiều đóng góp cho giáo đoàn mà ngài được trao trọng trách cai quản, hướng dẫn.

Trung tâm Mục vụ được thiết lập năm 2004 và mở rộng năm 2008
 

THAO THỨC ĐÀO TẠO THẾ HỆ TƯƠNG LAI

Trong 16 năm cai quản TGP TPHCM, một trong những mối bận tâm hàng đầu của Đức Hồng y Gioan Baotixita là củng cố Đại Chủng viện, nơi đào tạo các linh mục tương lai. Nhân dịp mừng kỷ niệm 150 năm thành lập ĐCV Thánh Giuse (1863-2013), ngài đã cho nâng cấp các dãy nhà của khoa Triết học và Thần học xây dựng từ năm 1962, dưới thời Đức TGM Phaolô Nguyễn Văn Bình. Ngoài ra còn làm thêm một dãy nhà mới đủ chỗ cho hàng trăm chủng sinh tu học.

Trước đó, ngày 20.9.2004, sau khi nhận lại Tiểu Chủng viện Thánh Giuse cũ - vốn được thành phố mượn làm trường Trung học Tài Chính Kế Toán IV - ĐHY đã nhanh chóng cho sửa chữa, tổ chức lớp, lập nơi đây thành một cơ sở đào tạo giáo dân, ban đầu được gọi là Trung tâm Văn hóa Công giáo, sau đổi thành Trung tâm Mục vụ TGP TPHCM. Ngài từng nói một suy nghĩ giản dị mà thiết thực: “Để đào luyện các linh mục tương lai thì có chủng viện, việc đào tạo tu sĩ thì có các học viện dòng hay liên dòng, còn giáo dân thì chưa có nơi chốn đào tạo”. Từ đó đến nay, Trung tâm trở thành nơi đào tạo đội ngũ giáo dân về các mảng tri thức Công giáo và kỹ năng tổ chức những hoạt động nhà đạo của Tổng giáo phận, nhiều lớp học viên được các giáo xứ gởi đến học tập, trong đó có không ít người về sau là những tu sĩ, linh mục, hoặc giữ những vị trí hạt nhân của các hội đoàn.

Do nhu cầu ngày càng cao về hình thức giảng dạy, cũng như để đáp ứng được số lượng học viên đăng ký liên tục tăng, ngày 2.4.2008, ĐHY cho xây thêm khu nhà mới gồm một giảng đường 500 chỗ, dãy nhà khách phục vụ cho các hội nghị, và cả nhà chủng sinh dự bị (hiện nhà chủng sinh dự bị đã được chuyển về giáo xứ Chợ Đũi). Có thể nói, việc mở cơ sở đào tạo giáo dân của ĐHY vào thời điểm đó là một ý tưởng khá mới so với những giáo phận khác sau năm 1975, ngoài những lợi ích của từng cá nhân tín hữu như đã kể, còn giúp các linh mục coi sóc giáo xứ về sau có sự hỗ trợ bài bản của nhiều thành phần Dân Chúa trong mục vụ.

Đại hội Dân Chúa do ĐHY tổ chức năm 2010

Chưa hết, để những người Công giáo cùng nghề trong Tổng giáo phận được quy tụ lại và có những sinh hoạt tương trợ nhau lẫn hỗ trợ cộng đồng, ĐHY đã lập nên các giới như Giới Y tế Công giáo, Giới Giáo dục Công giáo, Giới Doanh nhân Công giáo…; song song đó là lập các ban chuyên môn như Ban Giáo lý, Ban Ơn gọi, Ban Di dân, Ban Đối thoại liên tôn… Tất cả quy chiếu vào việc tận dụng triệt để khả năng của từng linh mục, tu sĩ, giáo dân…, đồng thời hướng Tổng giáo phận vào một guồng máy quy củ, mạch lạc, chuyên môn hóa, làm nền tảng phát triển nội tại lẫn hòa trộn vào đời sống xã hội, góp phần vào việc thăng tiến con người. Ở phạm vi giáo xứ, tháng 2.2002, ĐHY đã mời một số giáo dân là thành viên đương nhiệm hay đã từng tham gia vào Hội đồng Mục vụ các giáo xứ lớn trong thành phố cùng một số vị có am hiểu, nghiên cứu sâu những quy định của Hội Thánh về vai trò giáo dân… góp ý cho bản dự thảo Quy chế Hội đồng mục vụ giáo xứ mà ngài vừa cho soạn. Sau nhiều lần lấy ý kiến góp ý, quy chế này được ĐHY chính thức ban hành ngày 18.5.2002, và sinh hoạt của Hội đồng Mục vụ các giáo xứ bắt đầu áp dụng quy định chung ngay trong năm 2002, với 5 chương cùng 32 điều.

Cuối cùng, không thể không nhắc đến mối bận tâm của ĐHY trong vấn đề đào tạo thêm cho các linh mục có những chuyên môn riêng, nhằm đáp ứng đầy đủ công việc mục vụ đa dạng của Tổng giáo phận rộng lớn này, cũng như cho toàn thể Giáo hội Công giáo tại Việt Nam trong tương lai. Ngài đã gởi nhiều linh mục trẻ trong giáo phận đi du học ở nước ngoài như Rôma, Pháp, Mỹ, Philippines; hàng chục linh mục được ngài cho đi học về sau nằm trong Ban Giáo sư Đại Chủng viện Thánh Giuse Sài Gòn, Ban Giảng huấn của Trung tâm mục vụ..., một số vị hiện là giám mục coi sóc những giáo phận khác.

THÚC ĐẨY TINH THẦN HIỆP THÔNG VÀ TRÁI TIM DÀNH CHO NGƯỜI BÊN LỀ XÃ HỘI

Có những sự kiện quan trọng lần đầu tiên diễn ra tại Tổng giáo phận TPHCM, trong thời gian ĐHY GB Phạm Minh Mẫn làm chủ chăn, đó là Đại hội Dân Chúa (21-25.11.2010), Công nghị giáo phận (20-26.11.2011) tại Trung tâm Mục vụ, đăng cai hội nghị Liên Hội đồng Giám mục Á châu (11-16.12.2012)…

Đại hội Dân Chúa diễn ra trong bối cảnh Năm Thánh 2010, nhân kỷ niệm 350 năm thiết lập hai địa phận Tông Tòa đầu tiên và 50 năm thiết lập hàng giáo phẩm Việt Nam. Đại hội quy tụ đông đảo nhiều thành phần Dân Chúa tham dự và mang nhiều ý nghĩa, tựu trung để cổ vũ tinh thần Giáo hội Hiệp thông và Tham gia. Đại hội nhấn mạnh sự đồng trách nhiệm của mọi thành phần Dân Chúa trong việc xây dựng Giáo hội, không chỉ riêng hàng giáo phẩm. Đây là diễn đàn nhằm lắng nghe tâm tư, nguyện vọng và đóng góp của mọi người, mọi giới. Định hướng phục vụ và sứ vụ thể hiện ở các thảo luận về những vấn đề quan trọng, để làm sao Hội Thánh Chúa phục vụ hiệu quả hơn, gắn liền với cộng đồng dân tộc và thế giới; giáo dân đã nói lên những tâm tư, nguyện vọng về các vấn đề xã hội, bảo vệ sự sống và xây dựng đức tin…

Công nghị Giáo phận 2011 đã tạo cơ hội cho mọi thành phần mở ra hiệp thông trong Giáo hội

Công nghị giáo phận năm 2011 cũng nằm trong chiều kích này, được xem là bước ngoặt quan trọng để xây dựng Giáo hội tại TGP TPHCM mang tính hiệp thông và loan báo Tin Mừng ngày một sâu sắc hơn.

Trong tổ chức và điều hành Tổng giáo phận, cũng trong quan điểm tạo sự liên đới và đồng trách nhiệm, ĐHY thiết lập Hội đồng linh mục ngày 16.10.2002 với 41 thành viên - là một kênh để lắng nghe, tham khảo ý kiến của linh mục đoàn về các vấn đề quan trọng của Tổng giáo phận - và đã phê chuẩn Quy chế của hội đồng ngày 8.9.2003. Ngài còn lập Ban Tương trợ linh mục năm 2004, có quỹ tương trợ chung, để các linh mục đều góp phần vào việc giúp đỡ các linh mục hưu và bệnh tật.

Ở một lĩnh vực khác, nhiều người làm việc bên cạnh ĐHY hay nhắc đến tấm lòng, sự ưu tư thường trực của ngài đối với những người bất hạnh trong xã hội, người sống chung với AIDS. Ngài đã lập Ban Mục vụ Chăm sóc bệnh nhân AIDS ngày 30.3.2004 và hình thành Cộng đoàn Mai Linh gồm các tu sĩ ở thành phố tình nguyện phục vụ những người lâm cảnh bế tắc, bị kỳ thị, và vẫn luôn mời gọi các tu sĩ dấn thân phục vụ bệnh nhân AIDS qua mọi hình thức, sáng kiến... Nhiều năm trôi qua, chúng ta vẫn chưa quên “Đêm cầu nguyện cho các bệnh nhân” diễn ra vào tối 15.2.2005 tại Trung tâm Mục vụ TGP, do Đức Hồng y quy tụ và chủ sự. Đó không chỉ là một sự kiện tôn giáo, mà còn là thông điệp mạnh mẽ về lòng nhân ái: “Giáo hội luôn mở rộng vòng tay với tất cả mọi người, nhất là những ai đang chịu đau khổ”.
*
Nhìn lại chặng đường 16 năm phục vụ TGP TPHCM, có thể nhận ra Đức Hồng y Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn là một mục tử mang tầm nhìn quản trị và trái tim mục vụ. Từ việc xây dựng cơ sở đào tạo, tổ chức các sự kiện ý nghĩa, chăm lo cho linh mục đoàn…, đến việc tạo điều kiện cho giáo dân góp phần mình vào đời sống Giáo hội, quan tâm những phận người yếu thế…, tất cả đã góp phần tạo nên những dấu ấn mạnh mẽ trong đời sống Giáo hội địa phương. Có lẽ, điều còn đọng lại không chỉ là những công trình hay con số, mà chính là lòng đạo đức, tinh thần phục vụ âm thầm, bền bỉ và đầy tình người của ngài. Một vị mục tử luôn chọn cách bước đi giữa đoàn chiên, lắng nghe, xây dựng và yêu thương. Đó chính là di sản quý giá mà Đức Hồng y Gioan Baotixita để lại trong lòng nhiều người. 

MINH HẢI